Ehl-i sünnet'in Kerrâmiyye eleştirisi

Abstract

Kerrâmiyye hakkında, gerek ülkemizde gerekse batıda yeterli çalışma bulunmamaktadır. Kerrâmiyye ile ilgili yapılmış çalışmalarsa muhaliflerin Kerrâmiyye algısı ile Kerrâmiyye'yi birbirinden ayırt etme hususunda yetersiz kalmaktadır. Hal böyle olunca Kerrâmiyye ile muhaliflerin Kerrâmiyye'yi sunuş biçimleri birbirine karışmakta ve aslına uygun bir Kerrâmiyye resmedilememektedir. Kerrâmiyye ile ilgili sözünü ettiğimiz bu problemi giderebilmek amacıyla muhaliflerin Kerrâmiyye eleştirisini, doktora tez konusu olarak belirledik. Horasan bölgesinde faaliyetlerini yoğunlaştırmış olan Kerrâmiyye, yaklaşık üç asır boyunca dini, siyasi ve sosyal anlamda bölgeyi etkilemiştir. Başlarda kelamî görüşlerinden ziyade önde gelen Kerrâmi âlimlerin zahidane yaşayışları ile pek çok taraftar edinen Kerrâmiyye, Muhammed b. Heysem'in Kerrâmiyye'nin görüşlerine getirmiş olduğu yorumlamalar ile farklı bir boyut kazanmıştır. Tasavvuf, fıkıh ve kelam gibi farklı alanlarda kendine has görüşleri ile temayüz eden bu mezhep, süreçle beraber birçok farklı dini-toplumsal grup ile mücadele edebilecek güce ulaşmıştır. Hanefî-Maturidi gelenekte, Kerrâmiyye'nin tecsim-teşbih anlayışı, merkezi bir konuma sahiptir. Ancak Kerrâmiyye'nin bu anlayışı, Hadis taraftarlarının eserlerinde neredeyse hiç gündeme getirilmemektedir. Naslara literal yaklaşımları dolayısıyla İslam düşüncesinde, Hadis taraftarlarının Haşeviyye olarak isimlendirildiği bilinmektedir. Farklı itikadî mezheplerin Hadis taraftarlarına yönelttiği tenkitlerin tecsim-teşbih ekseninde şekillenmesi, Hadis taraftarlarının Kerrâmiyye ile ilgili bu hususu gözardı ederek Kerrâmi iman anlayışı üzerinde tenkitlerini yoğunlaştırmasını açıklamaktadır. Muhalif gruplardan ikincisi olarak seçmiş olduğumuz Maturidiler, eleştirilerinde, Kerrâmilerin Allah ve sıfatları hakkındaki görüşlerini esas almışlar ve Kerrâmiyye'yi genel olarak Mücessime-Müşebbihe içerisinde mütalaa etmişlerdir. Her ne kadar Kerrâmiyye, iman görüşü nedeniyle de tenkit edilmişse de iman