Taberî'yi Mâtürîdî Üzerinden Okumak: Tefsir Tarihinde Paradigma Değişimi

İki Bağımsız Kayıt

Teʾvîlâtü'l-Kur'ân (ya da Teʾvîlâtü Ehli's-Sünne), hacmi ve kapsamı bakımından Taberî tefsiriyle neredeyse eşdeğerdir. Üstelik Mâtürîdî, Taberî'den bağımsız olarak kaleme almıştır: İki eser aynı kaynak havuzundan beslenirken Mâtürîdî'nin ayrıca kendine özgü — özellikle Mu'tezile materyali için benzersiz — kaynakları mevcuttur.

Bu durum, erken Sünni tefsir tarihi için daha önce eşi görülmemiş bir imkân sunar: Farklı coğrafi havzalardan (Irak ve Mâverâünnehir), aynı döneme ait, birbirinden bağımsız iki ansiklopedik yorum. Bu iki eser yan yana okunduğunda, Taberî'nin neden belirli yorumları benimsediğini, hangi yorumları dışarıda bıraktığını anlamak mümkün hâle gelir.

Tefsir Tarihini Yeniden Yazmak

Saleh'in temel tezi şudur: Mâtürîdî, tefsir tarihine artık dahil edilmelidir. Bugüne dek kelâmcı kimliğiyle öne çıkan Mâtürîdî'nin tefsir alanındaki katkısı yeterince tanınmamıştır. Oysa Teʾvîlât, Sünni hermenötiğin erken dönemde nasıl şekillendiğini anlamak için zorunlu bir kaynaktır.

Saleh'in deyimiyle: "Teʾvîlât'ı büyük bir kaynak olarak tanımak, Sünni erken dönem tefsirinin nasıl sunulduğu konusunda derin sonuçlar doğuracaktır."

Araştırmacılar İçin Değeri

Journal of Qur'anic Studies'da yayımlanan bu makale, Mâtürîdî araştırmalarını kelâm tarihinin ötesine taşıyarak tefsir bilimi ve Kur'an araştırmaları alanıyla buluşturur. Kelâm-tefsir ilişkisi üzerine çalışanlar için temel bir referans niteliğindedir.