Yükleniyor…
Yükleniyor…
Walid A. Saleh, Mâtürîdî'nin *Teʾvîlât*'ının Taberî tefsiriyle eş zamanlı ve bağımsız olduğunu kanıtlayarak tefsir tarihini yeniden yazmayı teklif eder.
Walid A. Saleh, Mâtürîdî'nin Teʾvîlât'ının Taberî tefsiriyle eş zamanlı ve bağımsız olduğunu kanıtlayarak tefsir tarihini yeniden yazmayı teklif eder.
Kaynakça (İSNAD): Saleh, Walid A. "Rereading al-Tabari through al-Maturidi: New Light on the Third Century Hijri". Journal of Qur'anic Studies 18/2 (2016): 180-209. Edinburgh University Press. DOI: 10.3366/jqs.2016.0242.
"Taberî Gölgesi" Altındaki Tefsir Tarihi
Taberî'nin (ö. 310/923) Câmiʿu'l-Beyân'ı, erken dönem Sünni tefsirinin neredeyse tek referans noktası hâline gelmiştir. Walid A. Saleh'in University of Toronto'dan yazdığı bu makale, bu durumu tefsir tarihinin metodolojik bir handikabı olarak değerlendirir ve çözüm önerisi sunar: Taberî, artık bir çağdaşı ve rakibi olan Mâtürîdî (ö. 333/944) ile birlikte okunmalıdır.
İki Bağımsız Kayıt
Teʾvîlâtü'l-Kur'ân (ya da Teʾvîlâtü Ehli's-Sünne), hacmi ve kapsamı bakımından Taberî tefsiriyle neredeyse eşdeğerdir. Üstelik Mâtürîdî, Taberî'den bağımsız olarak kaleme almıştır: İki eser aynı kaynak havuzundan beslenirken Mâtürîdî'nin ayrıca kendine özgü — özellikle Mu'tezile materyali için benzersiz — kaynakları mevcuttur.
Bu durum, erken Sünni tefsir tarihi için daha önce eşi görülmemiş bir imkân sunar: Farklı coğrafi havzalardan (Irak ve Mâverâünnehir), aynı döneme ait, birbirinden bağımsız iki ansiklopedik yorum. Bu iki eser yan yana okunduğunda, Taberî'nin neden belirli yorumları benimsediğini, hangi yorumları dışarıda bıraktığını anlamak mümkün hâle gelir.
Tefsir Tarihini Yeniden Yazmak
Saleh'in temel tezi şudur: Mâtürîdî, tefsir tarihine artık dahil edilmelidir. Bugüne dek kelâmcı kimliğiyle öne çıkan Mâtürîdî'nin tefsir alanındaki katkısı yeterince tanınmamıştır. Oysa Teʾvîlât, Sünni hermenötiğin erken dönemde nasıl şekillendiğini anlamak için zorunlu bir kaynaktır.
Saleh'in deyimiyle: "Teʾvîlât'ı büyük bir kaynak olarak tanımak, Sünni erken dönem tefsirinin nasıl sunulduğu konusunda derin sonuçlar doğuracaktır."
Araştırmacılar İçin Değeri
Journal of Qur'anic Studies'da yayımlanan bu makale, Mâtürîdî araştırmalarını kelâm tarihinin ötesine taşıyarak tefsir bilimi ve Kur'an araştırmaları alanıyla buluşturur. Kelâm-tefsir ilişkisi üzerine çalışanlar için temel bir referans niteliğindedir.
Ulrich Rudolph'un *The Oxford Handbook of Islamic Theology*'deki (2016) bu bölümü, Hanefî teoloji geleneğinin Mâtürîdîliğe dönüşümünü üç kritik evreden oluşan özlü bir çerçevede sunar: Ebû Hanîfe'nin mirası, Mâtürîdî'nin dönüştürücü katkısı ve kelam okulunun kurumsallaşması.
Yasin Ramazan Basaran, Mâtürîdî'nin *Kitâbü't-Tevhîd*'inde taklid eleştirisiyle iman teorisi arasındaki özgün bağlantıyı inceler.
J. Meric Pessagno, Mâtürîdî'nin *Kitâbü't-Tevhîd*'inin dörtte birini kaplayan insan fiilleri ve kesb doktrinini sistematik biçimde ele alır.