THE PSYCHO-SOCIAL FUNCTION OF CONSENT IN MATURIDI

Allah ile kul ve insanlar arasında kullanılan rızâ kelimesi, inanç, söz ve davra-nışlarda önemli bir fonskiyona sahiptir. Büyük Türk âlimi Mâtüridî (ö.333/944), bireyin hayatında rızâ’yı psikolojik ve sosyolojik bir kavram ola-rak görür. İnsanın kalp, söz ve davranış olarak bütün eylemlerini rızâ ile yap-ması huzur ve mutluluklara vesile olduğunu söyler. Sağlam ve sağlıklı toplum-sal hayat karşılıklı rızâ ile yaşar. Âile, kadın ve erkeğin karşılıklı rızâsı teme-linde sevgiyle kurulur. Anlaşma, alışveriş, ibadet, sevgi, saygı, güven gibi psi-ko sosyal unsurların arka planında rızâ vardır. Ticârî işlerde karşılıklı rızâ esas olduğundan rızâya dayalı ticaret meşrû kazanç yolu kabul edilir. Rızâ, Al-lah’ın irâde sıfatı açısından da incelenir. Rızâ ile irâdenin aynı mahiyette oldu-ğu, kötü nitelikli fiillerin Allah’ın irâdesinin dışında olduğu düşüncesini eleşti-ren Mâtürîdî, ilâhî irâdenin kulun iyi ve kötü nitelikli tüm fiiline taalluk ettiği-ni, rızânın ise sadece iyiliğe yönelik fiillerde olduğunu, Allah’ın kulun kötü fi-illeri işlemesine râzılığı olmadığını söyler. Allah kulun kötülük yapmasına, kü-für ve inkârı tercih etmesine râzı olmaz. Mutlak adâleti ve hikmeti gereği ku-lun özgür irâdesiyle yaptığı iyi ve kötü bütün fiillerine karşılık verir. İbadet ve kulluğun nihaî gâyesi, Allah’ın rızâsına ermek olduğundan insanların yaptıkla-rı güzel ve hayırlı işler Allah’ın rızâsını kazanmaya vesile olduğu gibi kötülük ve günahlar da O’nun gazâbına sebep olur. Varlıkların birbirlerinden râzı ol-maları huzur ve mutluluğa vesile ahlâkî nitelik ve erdem kabul edilir. Rızâ kavramı, insan eyleminin nasıl ve ne şekilde olması gerektiğini yani Allah’ın istediği, sevdiği ve râzı olduğu kul prototipini anlatır. Bu çalışmada Mâtürîdî’ye göre rızâ kavramının psiko sosyal işlevi incelenmektedir.