Allah'ın Varlığı'nı Aklen Bilmeye İlişkin Mâtürîdî'nin Hudûs Delili (Hadesü'l-A'yân Delili)

Matüridi, İslam düşünce tarihinin en önemli düşünürlerinden biridir. Ebû Hanîfe geleneğinin engüçlü simasıdır ve Ehl-i Sünnet kelâmının kuruluşunda en büyük paya sahiptir. Tümkelâmcılar gibi Mâtürîdî'nin de Allah'ın varlığını bilmeye ilişkin temel delilihudûs delili olmuştur. Kelâmcıların geliştirdiği bu delil sadece Allah'ınvarlığını ispat etmeye yönelik çabanın değil; aynı zamanda kelâmcıların birbütün olarak evreni anlama ve anlamlandırma çabasının bir ürünüdür. Bu şekildeortaya konan evren bütün parçalarıyla birlikte; hareket, zaman ve mekân dâhilolmak üzere hâdistir, yani sonradan ve yoktan yaratılmıştır. Sonlu birimlerden oluşan evrenin bir başlangıcıve sonu vardır. Cevher ve arazlardan oluşan evren sürekli bir değişim vedönüşüm (oluş-bozuluş) süreci yaşamaktadır. Kısaca söylemek gerekirse kelâmcılar,evreni Allah'ın bir eseri olarak kabul etmişler ve onlar evrenin bir varedicisinin (muhdis) bulunması gerektiğini kanıtlamaya çalışmışlardır. İşte buçalışmanın öncelikli amacı, Allah'ın varlığını ispat için Mâtürîdî'ninkullandığı hudus delilini ortaya koymaktır. Başka bir deyişle bu çalışmaMâtürîdî'nin hudûs (kozmolojik) delili bağlamında Tanrı'nın varlığı ve evrenleilişkisi gibi meselelere dikkat çekmeyi amaçlamaktadır.