İSLAM SONRASI TÜRK DÜŞÜNCESİNİN MİMARLARINDAN MÂTÜRÎDÎ VE YÛSUF HAS HÂCİB’TE AKLIN KONUMU

Türklerin İslam’ı kabulünden sonra Türk düşüncesi İslam’ın sunduğu değerlerin etkisiyle gelişmiş ve bu etkiyle pek çok müellif yetişmiştir. 9-10. yüzyıllarda Semerkant’ta yaşamış olan Mâtürîdî ile 11. yüzyılda Balasagun’da yaşayıp eserini Kaşgar’da tamamlayan Yûsuf Has Hâcib bunlardan yalnızca ikisidir. Her iki müellif de eserlerinde sağduyunun, makulün, iyiliğin savunucusu olmuşlar, başkalarına da bu değerleri tavsiye etmişlerdir. Bu bağlamda müelliflerin akıl kavramına yaklaşımları makalenin temel konusunu oluşturmaktadır. Makale akıl kavramıyla sınırlı tutulmuş, müelliflerin akıl kavramına çeşitli açılardan yaklaşımları ele alınarak bu yaklaşımların benzer yönlerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Makalenin hazırlanmasında daha çok döküman taraması yöntemine başvurulmuş; elde edilen bulgular, metin analizi, sınıflandırma, karşılaştırma, yorumlama yoluyla değerlendirilmiştir. Sonuçta, belli başlıklar altında toplanan Mâtürîdî ve Yûsuf Has Hâcib’in akılla ilgili yaklaşımlarının büyük oranda benzerlik gösterdiği görülmüştür.