OSMANLI DÖNEMİNDE EŞ'ÂRÎ – MÂTÜRÎDÎ KELAM OKULLARI ARASINDAKİ İHTİLAFLARLA İLGİLİ ÇALIŞMALAR: KEMAL PAŞAZÂDE ÖRNEĞİ

Osmanlı Devleti, İslam düşünce tarihinin yaklaşık altı yüz yılını kapsayan süre zarfında, Eş'ârî ve Mâtürîdî kelam okulları arasındaki ihtilafların merkezi olmuştur. Bu tez, söz konusu ihtilafların temellerini, gelişimini ve sonuçlarını derinlemesine inceleyerek, Osmanlı ilim dünyasının bu teolojik ihtilaflar karşısındaki tutumunu ve Osmanlı toplumu üzerindeki etkilerini değerlendirmektedir. Tezimizin birinci bölümünde, Kemal Paşazâde'nin hayatı, akademik faaliyetleri ve ilmi kişiliği ayrıntılı bir şekilde ele alınmaktadır. Bu bölümde, Paşazâde'nin hayatının önemli dönemleri, eserlerinin ortaya çıkış sebepleri, onun teolojik görüşlerinin oluşum süreçleri ve kelam okulları arasındaki ihtilaflarda hangi tarafta durduğu analiz edilmektedir. Ayrıca, Paşazâde'nin Osmanlı kelam geleneği içindeki yeri, diğer âlimlerle olan ilişkileri ve eserlerinin Osmanlı ilim hayatındaki etkisi incelenmektedir. İkinci bölüm, Kemal Paşazâde'nin "Risâletü'l-İhtilâf beyne'l-Eş'ârîyye ve'l-Mâtürîdîyye" adlı eserine odaklanmaktadır. Bu eserde Eş'ârî ve Mâtürîdî kelam okulları arasındaki temel ihtilaflar ele alınmakta, Paşazâde'nin incelediği ana konular ile sunduğu argümanlar ve karşı argümanlar detaylı bir şekilde değerlendirilmektedir. Ayrıca, iki okul arasındaki kelamî farklılıklar ve benzerlikler analiz edilerek Paşazâde'nin bu ihtilafları nasıl ele aldığı ortaya konmaktadır. Tezimiz, Osmanlı dönemi kelam ilminin önemli bir parçası olan Eş'ârî ve Mâtürîdî okulları arasındaki ihtilaflara odaklanmaktadır ve özellikle Kemal Paşazâde'nin Risâletu'l-İhtilâf beyne'l-Eşa'ira ve'l-Mâtürîdîyye adlı eseri üzerinde durmaktadır. Bu çalışma, kelam ilmi ve Osmanlı İslam düşünce tarihine önemli bir katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Kemal Paşazâde'nin bu ihtilaflar karşısındaki tavrı, eserleri ve ilmi kişiliği, bu incelemenin temel taşlarını oluşturmaktadır. Bu çalışma, gelecekteki araştırmacılar için bir başvuru kaynağı oluşturmayı ve eski el yazma eserleri üzerinde çalışma yapma isteğini artırmayı amaçlamaktadır.