Turkish Text
Ebû Bekir Ahmed b. İshak el-Cûzcânî (ö. belirsiz, H. 3./M. 9. yy.), Mâtürîdî'nin iki doğrudan öğretmeninden ilkidir. Ulrich Rudolph, Ebü'l-Muîn en-Nesefî'nin *Tebsîratü'l-edille*'sindeki aktarıma dayanarak onun Semerkand Hanefî kelâm okulunun başlangıcında oynadığı role özel önem atfetmektedir.
El-Cûzcânî, fıkıhta (hem usul hem furu'da) temayüz etmiş çok yönlü bir âlimdir. Elimizdeki iki eser başlığı bu çok yönlülüğü yansıtmaktadır: *Kitâbü'l-fark ve't-temyîz* muhtemelen bir fıkıh çalışması iken *Kitâbü't-tevbe* zühd ve ahlak edebiyatının bir ürünüdür. Rudolph, *K. et-Tevbe*'yi Ebü'l-Leys es-Semerkandî'nin ün kazanan *Tenbîhü'l-gāfilîn*'iyle karşılaştırarak el-Cûzcânî'nin halk dindarlığı ve tasavvufla temas halinde olduğunu ileri sürmektedir. Bununla birlikte el-Cûzcânî'nin bir mutekellim sayılamayacağı açıktır; Rudolph'un değerlendirmesine göre Mâtürîdî'nin sistemli kelâmı ondan değil, ikinci öğretmeni el-İyâzî'den devralmış olması kuvvetle muhtemeldir.
El-Cûzcânî'nin öğretim zinciri açısından önemi ise son derece belirgindir. O, hem hocası Ebû Süleymân el-Cûzcânî hem de Muhammed b. Mukātil er-Râzî aracılığıyla *Kitâbü'l-Âlim ve'l-müteallim*'i nakletmiştir; bu sayede Ebû Hanîfe'den ve Irak Hanefîlerinden gelen iki ayrı entelektüel damarı birleştirerek Semerkand'a taşımıştır. Nesefî, onu Semerkand Hanefî okulunun faal olarak başlangıcıyla ilişkilendirir. Bu işlev, bölgesel kelâm geleneğinin teknik açıdan bir atılım yaşadığı noktayı — yani Mâtürîdî öncesini — belirlemek bakımından büyük önem taşımaktadır.