İMAM MÂTÜRÎDÎ’NİN ANADOLU TASAVVUF KÜLTÜRÜ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Bugün Özbekistan’ın sınırları içinde bulunan Semerkant’ta doğan veTürkler’in İslâmlaşma sürecinde yaşayan Mâtürîdiyye mezhebinin kurucusu İmamMâtürîdî’nin, mütekellim, müfessir ve fakîh kimliğinin yanında bazı kaynaklardatasavvufî yönüyle de ilgili bir takım kayıtlara rastlanmaktadır. İmam Mâtürîdî’ninözellikle zât-sıfat meselesine dair yorumuvahdet-i vücûd telakkisiaçısından önem arz etmektedir. Mutezile, Allah’ın sıfatlarını kabuletmezken, İmam Mâtürîdî Allah’ın sıfatlarının bulunduğunu, Allah’ın zâtınınaynı olmamakla birlikte zâtından ayrı olmadıklarını da söyleyerek dahasonraları Ahmed Yesevî’nin tasavvuf anlayışınatesir etmiştir. Bu kelâmî yorumun Anadolu sûfiliğinin vahdet-i vücûd telakkisine uygun düşmesi,sûfîlerin insana ve yaratılmışlara karşı büyük bir sevgi ve hoşgörüyleyaklaşmasına zemin hazırlamıştır. Dolayısıyla kitâbî İslâm’ın teşekkülündebüyük bir rol oynayarak Türkler’in İslâmlaşma sürecine katkı sunan İmamMâtürîdî’nin Anadolu’nun İslâmlaşmasında da fikrî yönden büyük payı olduğusöylenebilir. Bu çalışmada İmam Mâtürîdî’nin yetiştiği Semerkant’ta hâkim olantasavvuf kültürünün onun çok yönlü ilmî şahsiyeti üzerindeki izleri yanında onunfikirlerinin Anadolu sûfîliğine etkileri tespit edilmeye çalışılacaktır.