İMAM MÂTÜRÎDÎ'NİN TE'VÎLÂTÜ'L-KUR'ÂN ADLI ESERİNDE MU'TEZİLE'Yİ TENKİT ETTİĞİ ÂYETLER

Bu çalışmada Mâtürîdî'nin Mu'tezile'ye yönelik eleştirileri mukayeseli şekilde ele alınmıştır. Mâtürîdî'nin Mu'tezile'yi tenkit ederken delil olarak kullandığı ayetler tespit ve tasnif edilmiş, mezkûr delillerdeki istidlal metotları incelenmiştir. Çalışma esnasında Mâtürîdî'nin Mu'tezile'yi temel olarak aslah, hidâyet, kulların fiillerinin yaratılması, istitâat, menzile beyne'l-menzileteyn, şefaat ve ecel meselerinde eleştirdiği görülmüştür. Mâtürîdî'nin eleştirilerinin sebebinin Mu'tezile'nin Allah'ın sıfatları konusundaki görüşlerini reddetmek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sırasında Mâtürîdî'nin Mu'tezile'yi tenkit ederken aklî ve naklî delilleri kullanma biçimlerinin dirâyet metoduna etkileri gözlemlenmiştir. Mâtürîdî'nin âyeti ayetle tefsir ettiği, hükümler arasındaki benzerlikleri tespit edip kıyasa başvurduğu, muhalifin iddiasının doğuracağı olumsuzlukları ortaya koyan bir eleştiri yöntemi kullandığı tespit edilmiştir. Sebir ve taksim yöntemini kullanan Mâtürîdî nakil odaklı tümden gelim ve akıl odaklı tüme varım metodunu uygulamıştır. Tenkitlerinde bir yandan muhalifin görüşleri arasındaki tutarsızlıkları ortaya koyarken diğer yandan Arap dilindeki sahih kullanımları delil getirmiştir. Mâtürîdî'nin Mu'tezile'ye yönelik eleştirileri onun dirayet metodunu belirleyici şekilde etkilemiştir.