MÂTÜRÎDÎ İLE HÜSEYİN ATAY’A GÖRE KİTAP MİRASCILARININ İNANÇLARI VE AMELLERİ FÂTIR SÛRESİ 32. ÂYET BAĞLAMINDA / The Beliefs and Deeds of Heirs of The Book According to Al-Maturidi and Huseyin Atay in the Context Surah Fatır 32 Verse

Kur’an’da Fâtır sûresi 32. âyette “nefsine zâlim”, “muktesit” ve “sâbıku’l-hayrat” ifadeleriyle kitap mirasçıları seçilmiş kulların üç tür inanç ve ameli açıklanır. İlki; nefsine zâlim olmak, inandıkları ve yaptıklarıyla kendine kötülük etmek, zulmetmektir. Adâlet ve merhamet sahibi Allah kuluna asla zulmetmez. Akıl ve iradesini kötü yönde kullanarak inkâr, gaflet, nifâk, şirk ve fısk inanç ve amelleri içeren zulmü işleyen insan öncelikle kendine zarar verir. Bu karaktere sahip olanlar “ashâbü’l-meşeme” veya “ashâbü’ş-şimâl” kelimeleriyle “bedbahtlar” olarak nitelenirler. Kitap mirasçılarının ikincisi “muktesit” yani dengeli ve tutarlı hareket ederek itidal yolu tutanlar dosdoğru yol “sırat-ı müstakîm” üzere hayat yaşayanlardır. “Ashâbü’l-meymene” veya “ashabü’l-yemîn” olarak adlandırılan bu gruptakiler huzur ve mutluluk içinde yaşamayı hak ederler. Kitap mirasçılarının üçüncüsü; iyi güzel ve doğru işleri yarışırcasına yapanlardır. Bu gruptaki inanç sahipleri hayatlarını iyiliklere adarlar, güzel ahlâkı da içeren “sâlih amel” işlemek suretiyle öne çıkarlar. Bunlar “es-sâbikûne’s-sâbikûn” ve “mukarrebûn” şeklinde nitelenirler. “Sâbıku’l-hayrât”ın dört çeşit inanç ve ameli ise el-Müminûn sûresi 23/57-61.âyetlerinde açıklanır. İlki; “müşfikler” yani Rabbe içten gelen sevgi ve saygıdan dolayı canlılara karşı şefkatli ve merhametli davranırlar. İkincisi; Rabbin âyetlerine yani ilahî buyruk ve ilkelere güvenerek gönülden amel işlemek. Üçüncüsü; Allah’a şirk koşmamak yani inanç, söz ve amelde İslâm’a uymak. Dördüncüsü; Allah’a bir gün döneceği gerçeği, hesaplaşma şuuru ve endişe, ürperti kalp halleriyle vermek yani infâk etmektir. İmkân, yetenek, nimetleri insanlığın yararına sunmak, ihtiyaç fazlası kazancı, malı ve serveti biriktirmeden üretim ve yararlı işlerde değerlendirmek olan “vermek”, dayanışma ve yardımlaşma bilinci sosyal birliği ve kardeşliği sağlar. Evrendeki dayanışma gerçeğinin fark edilmesi biz/vahdet bilincinin temelini oluşturur. Nitel bir araştırma tarzı ve belge çözümleme yöntemi kullanılan bu çalışmada Mâtürîdî ve Atay’ın bakış açısına göre Fâtır sûresi 32. âyette açıklanan kitap mirasçıları seçilmiş kulların inançları ve amelleri Kur’an bağlamında incelenmiş ve kelâm ilmi açısından değerlendirilmiştir.