MEVLÂNÂ HÂLİD-İ BAĞDÂDÎ'NİN "EL-İKDU'L CEVHERÎ Fİ'L FARK BEYNE KUDRETİ'L ABDİ VE KESBİHÎ İNDE'L MÂTÜRÎDÎ VE'L EŞ'ARÎ" ADLI ESERİNİN TENKİDLİ NEŞRİ VE TAHKİKİ

Bu çalışmada, Osmanlı'nın son dönemlerinde yaşamış olan Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî'nin tam künyesi ile Ebu'l-Behâ Hâlid b. Ahmed b. Hüseyin eş-Şehrezûrî'nin(ö.1242/1827) "el-İkdu'l Cevherî fi'l Fark Beyne Kudreti'l Abdi ve Kesbihî İnde'l Mâtürîdî ve'l Eş'arî" adlı eserinin tenkidli neşri ve tahkiki yapılmıştır. Hâlid-i Bağdadî'nin söz konusu bu risalesi kulların fiilleri konusunu Ehl-i sünnet'e göre ele almakta ve Eş'arî ve Mâtürîdî ekollerinin konuya yaklaşımını ayrıntılı bir şekilde sunmaktadır. Tezimiz dirase ve tahkik kısımları olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır. Dirase kısmında, Mevlânâ Hâlid-i Bağdadi'nin hayatı ve yaşadığı dönemin siyasî, sosyal, iktisadî ve ilmi durumunun yanında fikirleri ve itikadi görüşleri ile ilgili bilgiler verilmektedir. Bunun yanında tezimizin konusu olan risalesinde ele aldığı kavram olan ve Kelâm ilmi alanında tartışmalı konulardan sayılan kesb kavramının mahiyeti, Eş'arî ve Mâtürîdî mezheplerinde bu kavrama yüklenen anlam ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca tahkik konusu olan risalenin tanıtımı yapılarak telif yeri, tarihi ve yazma eser kütüphanelerinde bulunun nüshalara dair bilgiler verilmiştir. İkinci ve tezimizin esasını teşkil eden bölümde ise söz konusu risalenin yazma nüshalarından seçtiğimiz beş nüsha karşılaştırılarak tenkitli tahkiki yapılmıştır. Bu çalışmada metin içerisinde geçen yer ve mekan isimleri tanıtılmış, bazı noktalama işeretleri eklenmiş ve konuya uygun bab ve bölüm başlıkları oluşturulmuştur. Ayrıca nüsha farklılıklarına dipnotlarda işaret edilmiştir.