Hasan Kâfî Akhisârî'a Göre Hilâfet ve Siyaset

Halife belki de Basra Mutezilesi’nin desteğini almak için Esam’la yazışmaktaydı. İbnü’n-Nedîm, Esam, Fuvatî, Dırâr ve bir grup Mutezilî’yi bidat çıkaranlar olarak15 gruplamıştır ama açıkçası bunun nedeni belli değildir. Van Ess, bunun Ali hakkında sessiz kalmalarından kaynaklandığı yargısına varmış olsa16 da yukarıda da ifade ettiğimiz gibi tam aksine o, Hz. Ali hakkındaki iyi kanaatlerinden ötürü mahrumiyetler yaşamıştır. Fihrist’teki Mutezilî biyografisi dikkatle incelendiğinde bu kısma kadar genel manada Bağdat Mutezilesi’nin işlendiği dikkat çeker. İskâfî, Câhız, Sümâme gibilerinin halifenin yanında oldukları ve Esam’ın halifeye takdimini birlikte düşündüğümüzde Meʾmûn’un siyasi olarak d