Muhammed b. el-Yemân es-Semerkandî'a Göre Kazâ ve Kader

zile kelamcıları olmak üzere birçok kelamcı ya konu ile ilgili müstakil risaleler yazmışlardır veya kelam ilmi ile ilgili yazdıkları eserler içerisinde bir bölüm olarak yer vermişlerdir. İnsan fiilleri, hidâyet ve dalâlet gibi konular kader başlığı altında ele alınmıştır. Nitekim Hasan b. Muhammed elHanefiyye (ö. 100/718-719) ve Ömer b. Abdülaziz (ö. 101/720) gibi bazı erken dönem âlimleri, kader ile ilgili yazdıkları eserlerde bu konulara yer vererek cebri kader anlayışını savunmuşlardır. Bu anlayışa göre insan iradi fiillerinde özgür olmadığı gibi, hidâyet ve dalâletin tercihinde de insan iradesinin hiçbir etkisi yoktur.1 Çok geçmeden ilahî iradeyi esas alan bu cebri düşünceye 1 Josef Van