Manastırlı İsmail Hakkı'a Göre Haşr ve Neşr

İrâde. 23. Yaratmanın /(tekvin) hâdis olup olmadığı. 24.Cevher-Araz. 25. Aklın kendisi hakkında hüküm verip veremeyeceği. Mestcizâde, bu meseleleri, konuya yaklaşım tarzı gereği, şu “Dokuz Okul” içerisinde ele almıştır: Birinci Okul: Bu okulda, filozofların kelâmcılara karşı olan görüşleri söz konusu edilmiştir. Birinci Okul’da ele alınan meseleler şunlardır: 1. Tanrı’nın mûcib (zorunlu olarak fiilde bulunan) olup olmadığı meselesi. 2. Tanrı’nın âlemin yapıcısı (sani’i) olup olmadığı meselesi. 3. Tanrı’nın varlığının Tanrı’nın mâhiyeti olup olmadığı meselesi. 4. Cesetlerin haşrı (yeniden diritilmesi) meselesi ve ruhların bedenlere tekrar döndürülmesi (me’ad) meselesi. MESTCİZÂDE VE HİL