Müstakimzâde Süleyman Sâdeddin Efendi'a Göre İrâde

Ona göre, Tanrı’nın varlığının zorunlu ve Bir olduğu, bütün varlıkların O’na yöneldiği ve varlığının O’ndan olduğu ve O’na döndüğü, varlıklarını ancak O’nun sayesinde sürdürebileceği muhakkaktır. Öyleyse kendisi dışında olup biten her şey O’nun eseridir. Bu nedenle her şeyin fâili, var edicisi (Mûcid) O’dur. Tanrı’nın fiilleri O’nun ilminden sâdır olur. Bu ise bir iradeyi gerektirir. Zira bütün varlıkların en güzel düzende, mükemmel, muhkem ve sürekli olmasının tam ve yetkin sebebi olması hasebiyle, varlığı ve yetkinliğinin bir neticesi olarak O’ndan sudûr 27 Đbn Sina, er-Risâletü’l-Arşiyye (nşr. Đbrahim Hilal), Kahire 1980, s. 24; a. mlf., eş-Şifa, Đlâhiyyât (II), (thk. M. Yusuf Musa-Süle