Bir Teodise (Ta’dîl) Anlayışı Olarak Kelâm’da Bütüncül Teolojik Perspektif

ile Allah’ın mutlak iradesini bağdaştırmak için kulun fiillerini Allah’ın vasıtalı yaratması içinde değerlendirmesi görünüşte ilâhî kudrete ve iradeye sınırlama gibi anlaşılmıştır. Bu nedenle kesb merkezli görüşler Ebûl-Hasen el-Eş‘arî’den (öl. 324/935) çok önce dillendirilmeye başlanmıştır. Bu görüşlerden yine Eş‘arî sayesinde haberdar olmaktayız.122 Eş‘arî, Zeydilerin kulların fiilleri ile ilgili anlayışlarından bahsederken onlardan bir grubun, kulun kesbettiği bütün fiillerin yaratıcısının Allah olduğu şeklinde bir görüş ileri sürdüklerini belirtir.123 Ayrıca Dirâr b. Amr’ın (öl. 200/815?) görüşlerini