İMAM MÂTURÎDÎ'YE GÖRE HÜSÜN VE KUBUH

Xülasə

İyilik ve kötülük problemi insanlık düşünce tarihinde önemli bir konuma sahiptir. Özellikle kötü, zararlı ve çirkin nesne ve fiillerin Yaratıcı ile ilişkisi ve evrendeki kötülüğün kaynağı konusu, üzerinde düşünülen en temel konular olmuştur. İlk dönemlerden bu yana, Tanrı'nın mutlak anlamda iyi, her şeyi bilen, her şeye gücü yeten bir varlık olduğunu savunanlara, kötülüklerin bu sıfatlarla uyuşmadığı gerekçesiyle itiraz edilmiştir. Nitekim, iyi ve kötü meselesi, kapsamlı ve çetrefilli bir özelliğe sahiptir.İslam düşüncesinde de bu konuda genellikle savunmacı ve haklılaştırıcı iyimser bir teistik tutum ortaya konmuştur. Kimileri kötülüğün reel varlığını görmemezlikten gelirken, kimileri âlemde asıl olanın hayır ve iyilik olduğunu, var olan belli nispette kötülüğün estetik yapıyı ve alemdeki genel düzeni tamamlamak için bulunduğunu ileri sürmüştür.Orta bir yol takip eden Mâturîdî'ye göre, insanlar için iyi veya kötü olarak değerlendirilen her nesne ve fiiller yaratma yönünden Allah'a nispet edilir. İnsan filleri de yaratma yönünden Allah'a, kazanma ve uygulama yönünden insana aittir. Bu nedenle, insan sorumludur. Allah, evreni zıtlarla iç içe yaratmıştır. Allah'ın yaratmasında abes yoktur, her şeyde bir hikmet vardır. Evrendeki kötü, zararlı ve çirkin olarak görünen şeylerde de insanın eğitimi, imtihanı, Yaratıcının varlığının delili olması, kozmik düzenin sağlanması gibi bir çok hikmet vardır. Mâturîdî'ye göre, Kendi özü itibariyle iyi veya kötü olanlar olduğu gibi, bir sebep veya sonuca bağlı, dış nedenlerden dolayı iyi veya kötü değeri taşıyan şeyler de vardır. Bizatihî değer taşıyan şeyleri akıl dinin bildirmesine ihtiyaç duymadan bilebilir. Ancak, başka nedenlere bağlı şeylerin iyi veya kötü değerini tayin ve tespit etmek için akıl vahye ihtiyaç duyabilir. Mâturîdî'nin düşünce sisteminde akıl ve vahiy birbirini tamamlayan bir bütünlük içerisindedir.Anahtar Kelimeler: İyilik, Kötülük, Tanrı'nın fiili, Hikmet, Adalet, Kader, İrade, Mâturîdî