Kadızâde İlmî Efendi`nin "İtmânü`l-Merâm Min Nazmi`l-Kelam" adlı eserinin tahlil, çeviri ve değerlendirilmesi
An analysis, evaluation and rendering it into modern Turkish of Qudâzâde `İlmî Efendî`s work entitled "Itmâmu`l-Marâm Mi`n-Nazmi`l-Kalâm"
Özet
Kadızâde İlmî Efendi'nin "İtmâmü 'l-Merâm nün Nazmi 'l-Kelam" adlı eseri Osmanlıca olarak yazılmış manzum bir eserdir ve akaid, fıkıh, tasavvuf gibi konulardan bahsetmektedir. Tezin birinci bölümü eserin çevirisinden oluşmaktadır. Tezin ikinci bölümü ise eserin akaid ile ilgili konularının kelam kaynaklarına ve ehli sünnet anlayışına göre tahlil ve değerlendirmesini içermektedir. Eserin baş tarafı daha çok giriş özelliği taşıyor olup ortalara doğru asıl arzu edilen konuya başlanıldığım belirtilmiştir. Önce Vacibul Vücudu güzelce tasdik edebilmek için onun sözünü öğretmek gerektiği vurgulanarak Allah'ın sıfatlarından övgü ile bahsedilmiş, dua ve hamdü sena da bulunulmuş, ardından Peygamberimize salat ve selam ile O'na övgüler yer almıştır. Sonra da Kur'ân-ı Kerimin yüceliği, Dört halifenin ve Ashabı kiramın fazileti, Müçtehitlerin fazileti ve akaid konuları ele alınmıştır. Eser, akaid ile ilgili olarak Allah'a ve Peygambere iman, efali ibad, istitaat, rızık, ecel, kabir azabı,haşir,sırat, Cennet-Cehennem ve imamet konularını içermektedir. Ve eser genel olarak bakıldığında Maturidiyye Akaidinin görüşlerine göre ele alınmıştır. Ehli sünnet görüşü, Maturidiyye ve İmam Azam eserde sık sık övülmüştür.Bütün akaid konuları işlenirken sonunda ehli sünnet,Maturidiyye ve İmam Azam görüşlerine paralel görüş bildirilmiştir. Sultan IV. Murat Han (1623-1640) zamanında yazılmış olan eser döneminin gereği padişaha övgü ve hayır dualar ile Rum müftüsü merhum Ahmet İbni Kemal Paşa Rum müftüsü Sadi Efendi ve merhum müftü Ebu's-Suud Efendi'den bahsetmektedir. Eserin sonunda ise akidenin tamamlandığı ve anlatılmak İstenenin bittiği belirtilmiştir.