Oşi ve Emali kasidesi

Özet

Siracuddin Ali b. Osman el-Öşi (0.575/ 1179) Kırgızistan'ın güneyinde bulunan Oş şehrinde doğmuştur. Oş'ta yaşadığı için Öşi künyesini alan bu alim Hanefi mezhebinin meşhur bir hukukçusu ve Mâturidi itikadının önde gelen bir kelamcısı olmuştur. Öşi ilimde olduğu kadar, nazımda da şöhret kazanmıştır. Onun bu şöhretine 569/1173 yılında yazdığı nazım halindeki «Emâli Kasidesi» sebep olmuştur. Mâturidi kelamında manzum olarak yazılan ilk eser olma özelliğine sahip bu kaside İslam akaidinin temel konularından olan Allah'ın sıfatları, iman, nübüvvet, imamet, ahiret, tekvin gibi konuları içermektedir. Öşi bu eserinde Mâturidiliğin müdafaasını yapmıştır ve Mâturidi ekolünün temel görüşlerini açıklamıştır. Öşi «Emâli Kasidesinde» konuları İlahiyyat, Sem'iyyat ve Nübüvvet şeklinde ele alıp işlemiştir. O Allah'ın var ve bir, sıfatlarının O'nun ne ayrı ne de gayrı olduğunu, hâkim ve kadir olduğunu; ve : her şeyi. bildiğini delillerle açıklamıştır. Nübüvvet konusunda ise peygamberlerin ismetini savunmuş, ancak hiçbir durumda onların ilah seviyesinde olmadığını, miracın gerçek olduğunu dile getirmiştir. Ayrıca halifeliğin neliği ve halifelerin sıralaması, velilerin kerametlerini, kıyamet hallerini, cennet, cehennem, hesap, sırat, şefaat ve ru'yetullah gibi konulan da hem akli hem nakli metotla açıklamalar getirmiş, kendi görüşlerini ortaya koymuştur. Öşi eserlerinde Mâturidiliği savunan, zamanının fıkhi ve itikadi problemlerini tespit ederek çözmeye çalışan hakiki bir Mâturidi kelamcısıdır. Onun itikadi meseleleri nazm halinde yazmasmm maksadı meselelerin zihinlerde daha iyi yerleşmesi, kolayca ezberlcnmesidir. «Emâli Kasidesi» üzerine yazılan sayısız şerhler, üzerinde yapılan makale ve araştırmalar, gerek medreselerde gerekse halk arasında gördüğü itibar, bu eserin kelam tarihinde ve İslam dünyasındaki önemli yerine işaret etmektedir.